ABŞ-da insanların 60 faizdən çoxu gündə ən az bir fincan kofe içir və onların bir çoxu oyanan kimi ilk qurtumun arzusunda olur. Təkcə dadı deyil, kofeinin yaratdığı enerji və diqqət artımı da günü başlamaq üçün vacib sayılır.

İstər səhər gümrah olmaq, istər günortadan sonra məşq etmək, istərsə də yorucu iş tapşırıqlarını yerinə yetirmək üçün bir çox insan kofeni düzgün zamanda içməyin vacibliyini nəzərdən qaçırır. 

HİT.az “EatingWell”ə istinadən xəbər verir ki, yanlış vaxtda içilən kofe gözlənilən enerji əvəzinə daha böyük yorğunluq yarada bilər.

Mütəxəssislər gün ərzində enerjini qorumaq üçün kofenin nə vaxt içilməli olduğunu və praktik tövsiyələri açıqlayıb.

Kofe içmək üçün ən yaxşı vaxt

Mütəxəssislərin fikrincə, “ən yaxşı” universal vaxt yoxdur. Kofe ehtiyac duyulan enerji anlarına uyğun içildikdə daha effektiv olur, çünki təsiri 15–30 dəqiqə ərzində başlayır və pik həddi təxminən 1–2 saat sonra müşahidə olunur.

Bir çox insan üçün bu, oyandıqdan dərhal sonra bir fincan kofe deməkdir. Lakin bəzi nəzəriyyələrə görə, çox erkən içilən kofe kortizol səviyyəsini artıraraq orqanizmin təbii oyanma ritmini poza bilər. Bununla belə, bu fikir ciddi elmi sübutlarla tam təsdiqlənməyib.

Kortizol — yuxu-oyanma dövrü ilə əlaqəli stress hormonu — oyandıqdan təxminən bir saat sonra pik həddə çatır, daha sonra gün ərzində azalır. Kofein də müvəqqəti olaraq kortizolu artırsa da, yemək və fiziki aktivlik də eyni təsiri yaradır. Daim kofe içən insanlarda bu təsir daha zəif ola bilər.

Yaxşı istirahət etdikdən sonra kofeni daha çox ehtiyac yaranan diqqət anına saxlamaq faydalı ola bilər. Lakin yuxusuz gecədən sonra səhər kofesi günə başlamaq üçün daha effektiv sayılır.

Məşq üçün kofenin vaxtı

Əgər məqsəd məşq zamanı diqqəti və dözümlülüyü artırmaqdırsa, kofeni məşqdən 30–60 dəqiqə əvvəl içmək tövsiyə olunur. Dietoloq Meqan Ormsbi bildirib ki, bu zaman kofeinin qanda konsentrasiyası maksimuma çatır.

Araşdırmalar göstərir ki, kofein həm güc, həm də dözümlülük məşqlərinə müsbət təsir edir. Lakin hər orqanizmin kofeinə reaksiyası fərqlidir. Həddindən artıq istifadə və ya acqarına içmək titrəmə və mədə narahatlığı yarada bilər.

Nəzərə alınmalı amillər: Yuxunun pozulması

Kofeinin orqanizmdə yarı ömrü genetik və sağlamlıq faktorlarından asılı olaraq 1,5–9,5 saat arasında dəyişir. Bəzi insanlar kofeini tez metabolizə edir və axşam içsələr belə yuxuları pozulmur, digərləri isə uzun müddət təsir hiss edir.

Əgər insan gün boyu kofe içərək yorğunluğu kompensasiya etməyə çalışırsa, kofeinin təsiri bitdikdən sonra daha güclü yorğunluq hiss edə bilər.

Anksiyetenin artması

Kofein mərkəzi sinir sistemini stimullaşdırır. Həddindən artıq qəbul isə həyəcan, əsəbilik və narahatlıq yarada bilər.

Gündə 2–3 fincan (təxminən 400 mq kofein) ümumilikdə təhlükəsiz hesab olunur, lakin hər kəs bu miqdarı eyni şəkildə qəbul etmir.

Effektivliyin azalması

Uzunmüddətli kofein istifadəsi onun təsirini azalda bilər və eyni enerji hissi üçün daha çox doza tələb oluna bilər. Qısa fasilələr vermək bu təsirin qarşısını almağa kömək edir.

Enerjini artırmağın digər yolları

Yalnız kofeyə güvənmək uzunmüddətli yorğunluğa səbəb ola bilər. Mütəxəssislər aşağıdakı vərdişləri tövsiyə edir:

Yuxuya üstünlük vermək – gündə 7–9 saat keyfiyyətli yuxu
Gündəlik aktivlik – müntəzəm fiziki hərəkət qan dövranını yaxşılaşdırır
Balanslı qidalanma – kompleks karbohidratlar, zülallar və sağlam yağlar
Su qəbuluna diqqət – susuzluq zehni yorğunluğu artırır

Samir