Müasir dövrdə rəqəmsal dünyanın sürətli inkişafı, hər an əlimizin altında olan vizual platformalar və sosial şəbəkələr klassik sənət sahələrini getdikcə kölgədə qoyur.
Bu qlobal tendensiyadan ən çox pay alan sahələrdən biri də təəssüf ki, zəngin tarixi ənənələrə malik teatrıdır. Bir vaxtlar cəmiyyətin mədəni, fəlsəfi və intellektual mərkəzi rolunu oynayan, böyük anşlaqlarla yadda qalan teatr salonlarımız bu gün ciddi bir tamaşaçı qıtlığı ilə üz-üzədir.
Bu gün teatr öz estetik dəyərini və canlı sənət ruhunu qorumağa çalışsa da, yeni nəslin diqqətini cəlb etmək üçün sadəcə qapılarını açmaq bəs etmir. Teatra marağın azalması sadəcə alternativ əyləncə vasitələrinin çoxalması ilə deyil, həm də digər səbəblərlə bağlıdır.
Bəs həmin səbəblər hansılardır və insanların teatra marağını artırmaq üçün nələrə ehtiyac var?
Mövzu ilə bağlı sənətşünas, “Xpress.az” saytının təsisçisi və baş redaktoru Xəyalə Rəis Hit.az-a müsahibə verib:
- Xəyalə xanım, hazırda insanların teatra marağı necədir?
- Məncə, hazırda insanların teatra marağı əvvəlki illərlə müqayisədə azalıb. Bunun əsas səbəblərindən biri insanların boş vaxtlarını daha çox sosial şəbəkələrdə, filmlərə və seriallara baxmaqla keçirməsidir. Teatr isə bəzən köhnə və maraqsız bir fəaliyyət kimi qəbul edilir.
Digər tərəfdən, bəzi teatrlar tamaşaçıların marağını cəlb etmək üçün kifayət qədər yenilik etmir. Mövzuların təkrarlanması, zəif reklam və bilet qiymətlərinin bəzi insanlar üçün yüksək olması da tamaşaçı sayına mənfi təsir göstərir. Xüsusilə gənclər özlərinə yaxın və müasir mövzular görmək istəyirlər.
Bununla belə, teatrın özünəməxsus bir dəyəri var. Canlı aktyor oyunu, səhnənin ab-havası və tamaşaçı ilə birbaşa ünsiyyət heç bir film və ya sosial media platforması ilə əvəz oluna bilməz. Əgər teatrlar müasir tamaşaçının maraqlarını daha çox nəzərə alsalar, insanlarda teatra maraq yenidən arta bilər. Düşünürəm ki, teatra maraq tamamilə yox olmayıb, sadəcə onu yenidən canlandırmaq üçün daha yaradıcı yanaşmalara və tamaşaçıların gözləntilərinə uyğun dəyişikliklərə ehtiyac var.
- Teatra marağı artırmaq üçün hansı addımlara ehtiyac var?
- Teatra marağı artırmaq üçün ilk növbədə tamaşaçıların zövqü və maraqları nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə gəncləri cəlb edən müasir mövzulara üstünlük verilməli, klassik əsərlər isə daha yaradıcı şəkildə səhnələşdirilməlidir.
Bundan başqa, teatrların reklam və tanıtım işləri gücləndirilməlidir. Sosial şəbəkələrdən daha fəal istifadə olunmalı, tamaşalar haqqında maraqlı video və paylaşımlar hazırlanmalıdır. Tələbələr və məktəblilər üçün endirimli biletlərin təşkili də teatra marağın artmasına kömək edər.
Məktəblərdə və universitetlərdə teatrın əhəmiyyəti daha çox təbliğ olunmalıdır. Şagird və tələbələrin tamaşalara müntəzəm aparılması onların bu sənət növünə marağını artırar. Teatr müasir dövrün tələblərinə uyğun yenilənərsə, tamaşaçılarla daha yaxın əlaqə qurarsa və əlçatan olarsa, insanların teatra marağı daha da artacaq.
- Nə üçün artıq keçmişdəki kimi yüksək səviyyəli və illər sonra da unudulmayan teatr tamaşaları nümayiş olunmur?
- Bu gün əvvəlki illərdə olduğu kimi yadda qalan və uzun müddət müzakirə olunan teatr tamaşalarının sayı azalıb. Bunun əsas səbəblərindən biri bəzi teatrlarda yaradıcılıqdan çox formal işə üstünlük verilməsidir. Tamaşaların bir qismi tamaşaçıya güclü təsir bağışlamır və səhnədən düşdükdən qısa müddət sonra unudulur.
Digər bir problem isə müasir tamaşaçının zövqünün kifayət qədər nəzərə alınmamasıdır. Eyni mövzuların təkrarlanması, cəsarətli ideyaların azlığı və zəif reklam teatrın cəlbediciliyini azaldır. Bəzən istedadlı gənc aktyor və rejissorlara kifayət qədər imkan verilməməsi də yeni, fərqli tamaşaların yaranmasına mane olur.
Əlbəttə, bu gün də uğurlu və keyfiyyətli tamaşalar hazırlanır. Lakin onların sayı əvvəlki dövrlərlə müqayisədə az görünür və cəmiyyət arasında geniş əks-səda doğurmur. Bunun üçün teatrlar daha yaradıcı olmalı, müasir problemlərə toxunmalı və tamaşaçı ilə daha sıx əlaqə qurmalıdır.
Unudulmayan tamaşaların yaranması üçün təkcə istedad kifayət deyil. Güclü ssenari, peşəkar rejissorluq, yaradıcı yanaşma və tamaşaçıya hörmət bir araya gəlməlidir. Yalnız bu halda teatr yenidən cəmiyyətin ən çox maraq göstərdiyi sənət növlərindən birinə çevrilə bilər.
Elmir Mustafa
